ahmad1

                                                                                       شاید بیش از ۲۰۰۰ ، کتاب ، رساله و مقاله در باره ی خیام نوشته شده باشد. به واسطه ی رساله های علمی ، تشخیص شخصیت او آسان است ولی خیام شاعر هنوز ناشناخته مانده است.   حکیم غیاث الدین خیام نیشابوری در سال ۴۲۷ خورشیدی در نیشابور متولد شد. او ریاضی دان ، ستاره شناس ، موسیقی دان و شاعر بود. پایگاه علمی او برتر از جایگاه ادبی اوست. به طوریکه به او لقب حجت الحق داده بودند، ولی شهرتش به واسطه ی رباعیاتش می باشد. ادوارد فیتز جرالد رباعیات او را به زبان انگلیسی ترجمه کرد و به چاپ رسانید. به همین علت در مغرب زمین شهرت بسزایی دارد.                                                                           از کار های مهم خیام اصلاح گاهشماری در زمان صدارت خواجه نظام الملک

%d8%aa%d9%86%d8%af%db%8c%d8%b3

وزیر ملک شاه سلجوقی بود. وی در ریاضیات کتابی به نام جبر و مقابله در باره ی حل معادلات درجه اول ، درجه ی دوم و درجه ی سوم دارد. او هم چنین رساله ای در باره ی اصل پنجم اقلیدس نوشت. نام خیام به عنوان ریاضی دان برجسته در تاریخ علم ثبت شده است. او بعد ها کتابی در باره ی حساب نوشت.

ابداع نظریه‌ای دربارهٔ نسبت‌های هم‌ارز با نظریهٔ اقلیدس نیز از مهم‌ترین کارهای اوست.

حوادث مهم زمان خیام ، جنگ های صلیبی ، ظهور باطنیان و ایجاد فرقه های مختلف دینی اعم از سنی و شیعه بود. که به راحتی یکدیگر را به کفر و الحاد متهم می کردند. به همین علت رباعیاتش به علت تعصبات مذهبی حاکم بر جامعه ی آن روز مخفی ماند. بعد ها دوستانش آن ها را جمع آوری کردند.

محققان پس از بر رسی و تحقیقات به این نتیجه رسیدند که از این همه رباعی که به خیام نسبت داده شده است فقط ۵۷ رباعی سروده ی خیام است.این رباعیات کلیدی برای شناخت و مشرب فلسفی او شده است. رباعیات او ساده و به دور از تکلف است. خیام به واسطه ی داشتن ذوق شاعری و نکته بینی های فلسفی خود آن ها را سروده است. بعضی از محققان می گویند، بسیاری از شعرا از ترس تکفیر، رباعیات خود را به نام خیام که در گذشته بود نسبت دادند.

یکی از محققان ، زنده یاد صادق هدایت بود که در سال ۱۳۱۳ ، کتابی تحقیقی به نام ترانه های خیام به چاپ رسانید. محقق دیگر رباعیات خیام مرحوم استاد محمد علی فروغی است که تحقیقاتش در سال ۱۳۲۰ به چاپ رسیده است. البته محققان اروپایی نظیر ژوکوفسکی ،روزن و کریستن سن هم به تصحیح رباعیات خیام پرداخته اند ولی محققان ایرانی آن ها را زیاد معتبر ندانسته اند. بیشتر مضامین رباعیات خیام ، راز آفرینش، درد زندگی، گردش دوران ،ذرات گردنده ، هرچه بادا باد و دم را دریابیم می باشد.                                              جرج سارتن مورخ نامدار می نویسد ، خیام اولین کسی است که در کتاب جبر و مقابله به تحقیق منظم علمی درباره ی معادلات پرداخته و طبقه بندی تحسین بر

انگیزی از این معادلات نموده است. به طوریکه این رساله از برجسته ترین آثار علمی قرون وسطی و احتمالا مهمترین آن ها به شمار می رود.            نارضایتی خیام از اوضاع زمان خود-                                              خیام در مقدمه ی کتاب جبر و مقابله چنین نوشته بود: دچار زمانه ای شد ه ایم که اهل علم از کار افتاده و جز عده ی کمی باقی نمانده اند که از فرصت برای بحث و تحقیقات علمی استفاده کنند. برعکس حکیم نمایان دوره ی ما همه دست اندر کارند که حق را با باطل بیامیزند و جز ریا و تدلیس کاری ندارند. اگر دانش و معرفتی دارند، آن را صرف اغراض پست جسمانی می کنند. چنانچه با انسانی مواجه شدندکه در جستجوی حقیقت صادق و راسخ است و روی از باطل و زور می گرداند و گرد تدلیس و مردم فریبی نمی گردد او را شایسته ی استهزا میدانند.در هر حال به خدا پناه می بریم. در باره ی سه یار دبستانی ، خیام ، حسن صباح و خواجه نظام الملک محققان برجسته معتقدند که این موضوع نمی تواند صحت داشته باشد. استاد فروغی معتقد است که در این زمینه سند معتبری هم وجود ندارد. اگر این مساله درست باشد، آن گاه حسن صباح و خیام هر یک باید بیش از ۱۲۰ سال عمر کرده باشند که چنین نیست. در ضمن هیچ یک از معاصران خیام هم به آن اشاره ای نکرده اند. خیام از آن گروه مردمی بود که قوه ی دراکه ی قوی و تفکر آن ها نمی توانست در سطح معتقدات عمومی باقی بماند.

خیام به دعوت سلطان جلال الین ملک شاه سلجوقی و وزیرش نظام الملک به اصفهان می رود و سر پرستی رصد خانه ی اصفهان را به عهده می گیرد. خیام به مدت ۱۸ سال در آن جا مقیم می شود و به مدیریت او زیج (جدول تعین وضعیت ستارگان ) ملکشاهی تهیه می شود. و در سال ۴۵۸ ، طرح اصلاح تقویم را تنظیم ، و تقویم جلالی را تدوین می کند که به نام تقویم جلال الدین ملک شاه معروف است. حکیم عمر خیام هرگز ازدواج نکرد وبالاخره ، در سال ۵۱۷ در

شهر نیشابور درگذشت. مقبره ی او هم اکنون در شهر نیشابور در باغی که به آرامگاه امام زاده محروق معروف است قرار دارد .

پیروان خیام- صادق هدایت، براین باور است که حافظ از تشبیهات خیام بسیار استفاده کرده است تا حدی که از متفکر ترین و بهترین پیروان خیام به شمار می

آید.هر چند که افکار حافظ به فلسفه ی خیام نمی رسد، ولی حافظ این نقص را با الهامات شاعرانه وتشبیهات عارفانه رفع کرده است. برای نمونه شراب را بقدری زیر تشبیهات عارفانه پوشانده که تعبیر صوفیانه از آن می شود.

موریس بوشر از کسانی است که کاملا تحت تاثیر افکار خیام در آمده و نمایشنامه ی رویای خیام هماهنگی او را با افکار خیام به خوبی نشان میدهد. دوکا مارگو شاعر اسپانیایی نیز افکار خیام را در قالب شعر نو ریخته ، متن اسپانیایی آن را در سراسر آمریکای لاتین و متن فرانسوی آن را در اروپا رواج داد. دیگر از کسانی که از خیام الهام گرفته اند و یا به تمجید او پرداختندعبارتند از آندره ژید ، ژان لاهور، شارل گرولو ، ژان مارک برنارد و شاپلن .

آثار – خیام میزان الحکمت را در باره ی فیزیک و لوازم المکنت را در دانش هوا شناسی نوشت. کتاب نوروزنامه ی او یکی از آثار ادبی اوست کتاب القول علی اجناس التی بالاربعاء در باره ی موسیقی است. خیام بیش از ۲۴ رساله و کتاب دارد.

چهره ی جهانی خیام – خیام در جهان به عنوان یک شاعر ، ریاضی دان و اختر شناس شناخته شده است. تاثیر خیام بر ادبیات غرب از مارک تواین تا تی اس الیوت او را به نماد فلسفه ی شرق و شاعر محبوب روشنفکران جهان تبدیل کرده است.

نام گذاری اماکن به نام خیام-

۱- یکی از حفره های ماه به افتخار خیام ( عمر خیام ) نامیده شد                   ۲- سیاره کوچکی در سال ۱۹۸۰ به نام وی نامگذاری شد.                         ۳- در تونس هتلی به نام خیام ساخته شد.                                             ۴- شهرک صنعتی خیام در نزدیکی نیشابور بنا شده است.                         ۵- شرابی به نام خیام در فرانسه تولید می شود.                                       ۶- نام یکی از ایستگاه های قطار نزدیک نیشابور ایستگاه خیام است               ۷- خیابان خیام در تهران که معرف حضور همه می باشد.                      ۸- در سال ۱۸۹۲، انجمنی در لندن تاسیس شد به نام انجمن عمر خیام .

دو فیلم در آمریکا در باره ی خیام ساخته شده است. یکی در سال ۱۹۵۶ و دیگری درسال۲۰۰۵

آثار بر جای مانده از خیام :

:

درباره معادلات درجه سوم – رساله فی براهین الجبر و المقابله :
درباره حکمت خالق در خلق عالم و حکمت – رساله کون و تکلیف :
رساله ای در شرح مشکلات کتاب مصادرات اقلیدس
راه حل جبری مساله تعیین مقادیر طلا و نقره – رساله میزان الحکمه : را در آلیاژ معین و به وسیله وزن های مخصوص به دست می دهد .
اثری درباره موسیقی – القول علی اجناس التی بالاربعا :
رساله ضیاء العلی
رساله ای در صورت و تضاد
ترجمه خطبه ابن سینا
رساله ای در صحت طرق هندسی برای استخراج جذر و کعب
رساله مشکلات ایجاب
رساله ای در طبیعات
رساله ای در بیان زیج ملکشاهی
رساله نظام الملک در بیان حکومت
رساله لوازم الاکمنه
رساله معراجیه
رساله ای در علم کلیات
رساله ای در تحقیق معنی وجود
نوروزنامه
رباعیات خیام